Podgaje

31 stycznia 1945 roku 1 Dywizja Piechoty im. Tadeusza Kościuszki rozpoczęła walki o wieś Podgaje (w ramach walk o Wał Pomorski). Jak się później okazało, był to jeden z najsilniej i najbardziej bronionych punktów oporu hitlerowskiego w "pasie przesłaniania". 1 Dywizja Piechoty musiała podjąć walkę z przemieszczającymi się z Jastrowia w kierunku na Okonek oddziałami XV Dywizji Grenadierów Lettland, z XV Korpusu Armijnego SS, formującego się w rejonie Łędyczek -Okonek-Czarne. Do Korpusu miały dołączyć oddziały XV Dywizji Grenadierów i inne mniejsze grupy bojowe z rozbitych wcześniej jednostek oraz z grupą bojową "Scheibe" śpieszącą z pomocą XV Dywizji Grenadierów Letteland.

31 stycznia koło godz. 14.00 4 Kompania 2 Batalionu piechoty pod dowództwem podporucznika Alfreda Sofki wyruszyła w kierunku wsi. Wraz z środkami wzmocnienia liczyła ona około 80-ciu żołnierzy. Jej zadaniem było rozpoznanie nieprzyjaciela i w przypadku sprzyjających okoliczności, zajęcie i utrzymane wsi do nadejścia sił głównych. Po przejściu mostu na Gwdzie w miejscowości Grudna, żołnierze nie zachowując należytej ostrożności maszerowali przez las w kierunku Podgajów. Po wyjściu z lasu na odkryty teren kompania wpadła w zasadzkę. Po dwugodzinnej walce wyczerpała się amunicja. Straty sięgnęły 50 % stanu osobowego. Podporucznik Alfred Sofka podjął decyzję o poddaniu się. Do niewoli dostało się 37 żołnierzy. Podczas przesłuchań byli bici i torturowani, grożono im, że zostaną zastrzeleni. Żołnierze polscy podjęli próbę ucieczki z niewoli, ale udało się zbiec tylko dwóm - podporucznikowi Furgale i kapralowi Bondzelewskiemu, trzech zginęło - w tym także dowódca kompanii. Hitlerowcom udało się zatrzymać 32 żołnierzy. Umieszczono ich w stodole, skrępowano drutem kolczastym, oblano benzyną i spalono żywcem.

Sprawcą zbrodni była łotewska Kampfgruppe Elster, rekrutująca się z XV Łotewskiej Dywizji SS. Wcześniej jednak pod Toruniem, Nakłem i w paru innych miejscach dochodziło do mordowania przez Rosjan młodych Łotyszy ze służby RAD, stanowiących nieuzbrojoną rezerwą owej XV Dywizji. I tak np. kontratak Łotyszy z 34 Pułku Grenadierów Pancernych na Naklo, gdzie znaleźli wymordowanych swoich ziomków oraz ludność cywilną, rozwścieczył ich na tyle, że walczyli potem z Rosjanami do ostatniego żołnierza – ostatecznie wybito ich co do nogi. Pod Lędyczkiem (kilka kilometrów od Podgajów), 2 - 3 dni wcześniej przed opisywanymi wydarzeniami, Rosjanie wymordowali kilkuset młodych Łotyszy z oddziałów budowlanych RAD. Po przejściowym odbiciu tej miejscowości przez Łotyszy i odkryciu przez nich zbrodni, nie dawali oni potem pardonu nikomu. Spirala zbrodni nakręcała się. I właśnie jej ofiarą padło 35 polskich żołnierzy z 4 Kompanii 2 Batalionu 3 Pułku 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki, powiązanych drutem i bestialsko spalonych żywcem w stodole.

Ich szczątki odnaleźli późniejsi zdobywcy Podgajów, którzy wbili w ziemię koło stodoły dębowy krzyż. Dzisiaj w miejscu śmierci 32 żołnierzy 4 Kompanii 2 Batalionu 3 Pułku 1 Dywizji Piechoty, wznosi się monumentalny pomnik, symbolizujący płomienie płonącej stodoły, a jej rozmiary wyznaczają ułożone wokół pomnika kamienie.

Walki o Podgaje były bardzo zacięte. Trwały od 31 stycznia do 3 lutego 1945 roku. Kilkakrotne próby zdobycia wsi z marszu nie powiodły się. Decydujące uderzenie we współdziałaniu z 2 Korpusem Kawalerii Gwardii zostało wykonane w nocy z 2 na 3 lutego. Dywizja Kościuszkowska wzmocniona 6 działami pancernymi SU-76 i jednym czołgiem T-34 uderzyła o 2.00 na wieś. W godzinach rannych 3 lutego okrążono Podgaje i odcięto od reszty sił niemieckich. Ostateczny atak nastąpił o godz. 11.00. 1 batalion 1 pułku piechoty uderzeniem z południa, a 3 pułk piechoty wzmocniony działami pancernymi i czołgiem - od wschodu o godz. 12.30 opanowały wieś. W ostatniej fazie walk o Podgaje wzięły udział 2 i 3 pułk 1 Brygady Kawalerii, które otrzymały zadanie niedopuszczenia do wycofania się Niemców ze wsi w kierunku północno-zachodnim. Walcząc o Podgaje 1 Dywizja Piechoty straciła aż 801 żołnierzy, w tym 233 poległych. Ogromne straty poniósł 3 pułk piechoty - 163 poległych, 299 rannych i 15 zaginionych. Największe straty poniosły pułki piechoty - 12 % ogółu. Stało się tak dlatego, że piechota w zasadzie samodzielnie walczyła o wieś bez artylerii i czołgów które z powodu trudności zaopatrzeniowych i mroźnej, wietrznej pogody dotarły do rejonu walk zbyt późno. Prawdopodobnie Niemcy stracili podczas walk o Podgaje 3500 żołnierzy. 1 Dywizja Piechoty została wycofana do drugiego rzutu, a na jej miejsce wprowadzono 6 Dywizję Piechoty.

Dodam że nasza ekipa uczestniczyła w rekonstrucji wydarzeń tu opisywanych  w Smarchowicach Śląskich w ubiegłym roku. Relację fotograficzną można zobaczyć w zakładce GALERIE " Przełamanie linii Bartholda"

Biobliografia:

http://www.historia.wzp.pl/index.php?treeid=269 – stan na dzień 18.03.2012

http://www.historycy.org/index.php?showtopic=2332 – stan na dzień 18.03.2012

http://pl.wikipedia.org/wiki/Podgaje_(województwo_wielkopolskie) – stan na dzień 18.03.2012

Praktyczne informacje:

Jak dojechać do..